Door Henk-Jan Hop, COO bij VAIBS.
Afgelopen weekend besteedde RTL aandacht aan de inzet van AI in winkels. Het item riep gemengde reacties op: slimme systemen werden vooral neergezet als “digitale ogen” die klanten in de gaten houden. Dat ligt gevoelig. Begrijpelijk. Data-gedreven technologie in publieke en commerciële ruimtes raakt aan privacy, vertrouwen en gevoel van veiligheid.
Toch mist er vaak iets belangrijks in dit soort discussies: als AI verantwoord wordt ontwikkeld en toegepast, kan het juist bijdragen aan veiligheid, klantbeleving en integriteit, zónder inbreuk te doen op privacy.
De werkelijkheid is namelijk dat retailers voor grote uitdagingen staan. Alleen Jumbo schat de jaarlijkse schade door diefstal op ruim €100 miljoen. Daarbovenop zien we toenemende agressie richting personeel, incidenten bij zelfscankassa’s, en druk op marges. Retailers zoeken oplossingen, en technologie kan daar een rol in spelen.
Maar dan moet het wel goed gebeuren. Transparant, zorgvuldig en binnen duidelijke ethische en juridische kaders.
Laten we beginnen met een belangrijk misverstand uit de wereld helpen: AI in retail gaat niet automatisch over gezichtsherkenning. Moderne video-AI kan risico’s detecteren op basis van gedragspatronen en context — niet op basis van wie iemand is.
Voorbeelden:
Dit helpt winkels problemen voorkomen, personeel ontlasten en de winkelervaring verbeteren.
Zónder dat er een database van klanten nodig is, te profileren of biometrische indicatie.
AI in retail moet geen systeem zijn dat slachtoffers zoekt. Het moet situaties juist begrijpen. Het doel is niet controleren, maar beschermen. Niet straffen, maar voorkomen.
Toezichtsystemen worden steeds meer proactief in plaats van reactief. Waar een beveiliger nu vaak pas ingrijpt als iets gebeurt, kan AI vroegtijdige signalen geven. Denk aan agressie in wording, brandgevaar of ongewenste escalatie. Het resultaat: veiligere winkels, minder incidenten en minder druk op personeel.
Technologie kan veel, maar dat betekent niet dat alles moet. Er zijn harde randvoorwaarden nodig:
Privacy by design: data zo min mogelijk verzamelen, alleen lokaal opslaan waar kan.
Geen biometrie tenzij strikt noodzakelijk: onder wettelijke voorwaarden en met proportionaliteit.
Menselijke controle en transparante processen: technologie ondersteunt, maar beslist nooit zelfstandig.
Europees juridisch kader volgen: denk aan AVG en de European AI Act.
Heldere communicatie naar klanten: mensen moeten weten waarom iets gebeurt en wat er níét gebeurt.
Wanneer deze principes worden toegepast, ontstaat een eerlijk systeem dat klanten beschermt, medewerkers ondersteunt en de integriteit van processen waarborgt.
We moeten weg van het frame alsof er slechts twee opties zijn:
De realiteit is een derde optie: verantwoorde, transparante AI-tools die waardigheid en privacy respecteert én waarde toevoegt. Daarvoor is het cruciaal dat organisaties kiezen voor technologiepartners die data-integriteit en ethiek serieus nemen. Niet pas aan het einde van het project, maar vanaf de eerste architectuurschets.
Als je AI wilt inzetten, kies dan voor partijen die:
Technologie kan alleen werken als de samenleving erop vertrouwt. Vertrouwen vraagt verantwoordelijkheid.
Wat veel organisaties overigens nog niet weten, is dat de Europese AI-wetgeving hierin heel duidelijk is: verantwoordelijkheid ligt niet alleen bij de leverancier, maar óók bij de gebruiker. Wanneer een partner of ontwikkelaar van een AI-oplossing zich niet aan de European AI Act houdt, kan de eindgebruiker of system integrator daar medeverantwoordelijk, en in sommige gevallen zelfs strafbaar, voor worden gehouden.
Juist daarom is de keuze voor betrouwbare technologiepartners geen operationele keuze meer, maar een strategische én juridische noodzaak.
Het debat over AI in retail is belangrijk. Kritiek is gezond. Vragen zijn nodig. Maar laten we het gesprek voeren op basis van feiten, nuance en maatschappelijke waarden. Niet vanuit angst.
De vraag is niet:
“Moeten we AI in winkels verbieden?”
De vraag is:
“Hoe zetten we AI zó in dat iedereen er beter van wordt?”
Dat is waar onze sector zich op moet richten. Niet op hype. Niet op angst. Maar op verantwoord, mensgericht gebruik van technologie. AI hoeft niet eng te zijn. Onverantwoord gebruik wel. Daar ligt de grens — en de verantwoordelijkheid — bij ons.
AI zal een belangrijke rol spelen in de toekomst van retail en veiligheid. Laten we ervoor zorgen dat die rol eerlijk, transparant en positief is. Met technologie die ondersteunt, niet controleert.= en beschermt, niet bespioneert. De keuzes die we vandaag maken, bepalen hoe deze technologie wordt gezien en gebruikt in de toekomst.
